D
Çok önemli bir soru, D Vitamini besinlerde bulunur mu? Kış aylarının gelmesiyle birlikte D vitamini için gerekli olan güneşin UVB ışınları daha az ulaşır. Günlerin kısalması, vücudun büyük kısmının giysilerle kapatılması D vitamini almamız açısından dezavantajdır. Peki kış aylarında D vitaminini nasıl alabiliriz? D vitamini besinlerde bulunur mu? İlk olarak D vitamini güneş vitamini olarak tanımlanır. Doğal olarak güneş yoluyla insan derisinde sentezlenen bir vitamindir. Güneşlenme sırasında D vitamininin oluşumu, ışınların dik veya eğik gelmesine, kişinin ten rengine (cilt pigmentasyonuna), yaşına ve mevsime göre değişim gösterir.
D Vitamininin Görevleri
Kalsiyum homeostazı, kemik sağlığı ve düşme ve kırıkların önlenmesi için temel, yağda çözünen bir vitamindir. D vitamini kalsiyum ve fosfat metabolizmasını düzenler ve bağırsaklardan emilimlerini sağlayarak kemik mineralizasyonu için çalışır. D vitamini reseptörleri insan vücudunun her yerinde ve birden fazla işlev göstermektedir. Kemik sağlığı için olan görevinin dışında, bağışıklık sistemi, sinir sistemi fonksiyonları, kan basıncının düzenlenmesi, kas fonksiyonunu arttırması, hücre farklılaşması ve insülin salgısı üzerinde de işlevi olan bir vitamindir.
D Vitamini ve Besinler
Doğal olarak çok az besinde yer alır. Bazı besinlere de D vitamini eklemek mümkündür. D vitamini için ana kaynak güneş ışınlarıdır. Besin olarak yağlı balıklar (somon balığı, ton balığı, uskumru, sardalya vb.), balık yağı, sığır karaciğeri, peynir, yumurta sarısı, zenginleştirilmiş süt, tereyağı D vitamini içerir. Besinlerden gelen D vitamini çok azdır. Bu sebeple yeterli ve dengeli beslenmeyle bile D vitamini alımı zordur. İnsanlarda D vitamini ihtiyacının % 80-90’ını güneş ışınlarının etkisi ile deride sentezlenmektedir.
D Vitamini Gereksinimi
Vücudumuzun D vitamini seviyesinin en iyi gösteren belirteç 25(OH)VitD formudur. 25(OH)VitD düzeyi; 20 ng/ml’nin altı D vitamini eksikliği, 21-29 ng/ml arası D vitamini yetersizliği, 30 ng/ml ve üstü ideal (istenilen 40-60 ng\ml), 150 ng\ml’nin üstü intoksikasyon yani D vitamini zehirlenmesi olarak tanımlanır. Güneş ışınlarından uygun miktarda yararlanamama ve yetersizlik\ eksiklik durumunda D vitamini takviyesinin kullanılması önerilmektedir. Fakat takviye kullanımı muhakkak doktorlar tarafından belirlenir.
D Vitamini Eksikliği
Yetersiz güneş ışığına maruz kalan bireyler, yetersiz beslenme kaynakları ve emilim bozuklukları eksikliğin yaygın nedenleridir. Herhangi bir birey için UV-B’ye (ultraviyole) maruz kalma miktarı günün saatine, mevsime, enleme, rakıma, giysiye, güneş kremi kullanımına, cilt pigmentasyonuna ve yaşa göre değişir.
D vitamini emilim bozukluğu crohn hastalığı, çölyak hastalığı, kronik aktif hepatit, kronik böbrek hastalığı, kronik pankreatit, kistik fibroz, diyabet, gastrik bypass ve primer biliyer siroz dahil olmak üzere gastrointestinal sistemi etkileyen bozukluklardan kaynaklanabilir.
Basit düşmelerle kırık gelişenlerde, kan kalsiyumu düşük olanlarda, kan fosforu düşük olanlarda, vücut ağırlığı fazla olan bireylerde, hiperparatiroidisi olanlarda, D vitamini metabolizmasını etkileyecek ilaçlar (kortizon, epilepsi ilaçları) kullananlarda ve kapalı giyim tarzı olanlarda D vitamini düzeylerine bakılmalıdır.
Anahtar Noktalar
D vitamini eksikliği prevalansı, dünya çapında bilhassa yaşlılarda yüksektir.
25OHD, D vitamini durumunun en iyi göstergesidir.
D vitamininin birincil rolü, hücre dışı sıvı kalsiyum konsantrasyonlarının korunmasıdır, fakat daha yakın zamanlarda yapılan çalışmalarda birçok başka koşulla ilişkilendirilmiştir.
Hayatınızın her gününün sağlıklı olmasını dilerim…
Diyetisyen Zeynep Demirci
@dytzeynepdemirci
Kaynakça:
– TEMD
– Vitamin D Deficiency, Its Role in Health and Disease, and Current Supplementation Recommendations. Pfotenhauer KM, Shubrook JH, 2017
– Akbulut G (Çev. Ed.), Krause Food and the Nutrition Care Process (Mahan LK, Raymond JL), 2019
– Is vitamin D deficiency a major global public health problem? Palacios C, Gonzalez L, 2015
