Tereyağı, lezzeti ve besin değeriyle sofralarımızın vazgeçilmezidir. Ancak yüksek yağ içeriği nedeniyle diyet yapan kişiler tarafından sıklıkla sorgulanır. Peki, tereyağı gerçekten diyet düşmanımız mıdır? Gelin bu konuyu detaylı bir şekilde inceleyelim.
Tereyağı Nedir, Nereden Gelir?
Tereyağı, inek sütünden elde edilen, çok eski zamanlardan beri kullanılan, lezzetli ve besleyici bir yağdır. Sütün kremalı kısmını çırparak elde edilir. Yani, sütü sürahiye koyduğunuzda üstte oluşan beyaz ve yoğun kısmı düşünün… İşte, tereyağı o kısımla yapılıyor.
Tereyağının Besin Değeri
Tereyağı, yüksek yağ içeriğine ek olarak önemli miktarda vitamin A (retinol eşdeğeri) 653,0 µg/100 g, vitamin E (tokoferol eşdeğeri) 2,2 mg/100 g, 183 ile 248 mg/100 g arasında kolesterol ve az miktarda kalsiyum, fosfor, vitamin K 60 µg/100 g, vitamin D 1,2 µg/100 g içerir. Ayrıca düşük protein içeriğine sahiptir.
Bunun yanı sıra, tereyağının renginin, karoten (likopen), vitamin A ve diğer yağda çözünen pigmentlerin varlığından kaynaklandığı bilinmektedir.
Doymuş Yağlar
Karbon atomları arasında çift bağ içermezler. Doymuş yağ, yağ asidi zincirlerinin tümü veya ağırlıklı olarak tek bağlara sahip olduğu yağ türüdür. Doymuş yağlar genellikle oda sıcaklığında katıdır. Isıya dayanıklı oldukları için mükemmel bir pişirme yağıdır. Doymuş yağlar, insan vücudunda farklı roller oynayan uzun zincirli, orta zincirli ve kısa zincirli formlarda bulunabilir. Bu tip yağların yaygın kaynaklarını listeleyelim. Kırmızı et, süt ürünleri, tereyağı, ghee, hindistan cevizi, hayvansal yağlar
Sağlıkla aralarındaki ilişki;
Amerikan Kalp Derneği ve Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi tarafından, doymuş yağlar ve trans yağlar bakımından zengin diyetlerin, lipoprotein metabolizması üzerindeki etkileri ve endotel fonksiyonu, membran akışkanlığı ve inflamasyon üzerindeki etkileri yoluyla koroner kalp hastalığı riskini artırdığını gösteren verilere dayanarak, doymuş yağlar ve trans yağlar bakımından düşük diyetler önerilmektedir.
Beslenme ve Diyetetik Akademisi, İngiliz Diyetisyenler Derneği, Amerikan Kalp Derneği, Dünya Kalp Federasyonu, İngiliz Ulusal Sağlık Servisi, gibi birçok sağlık otoritesi, doymuş yağın kardiyovasküler hastalık için bir risk faktörü olduğunu bildirmektedir.
Tereyağı tüketiminin kalp ve damar sağlığı üzerindeki etkileri bilim dünyasında uzun süredir tartışılan bir konudur. Çünkü bazı bilim insanları, tereyağında bulunan doymuş yağların kalp hastalığı riskini artırdığına inanırken, diğerleri bu ilişkinin kesin olarak kanıtlanamadığını ve daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu savunmaktadır.
- Doymuş yağların yerini ne almalı? Doymuş yağları azaltırken, yerine rafine şekerler (beyaz un, şeker vb.) değil, doymamış yağlar (zeytinyağı, avokado vb.) tercih edilmeli.
- Hangi gıdalarda bulunur? Doymuş yağlar, kırmızı et, tereyağı gibi doğal gıdalarda bulunurken, işlenmiş gıdalarda (pizza, hazır yemekler) da yüksek miktarda bulunabilir.
- Ne kadar tüketilmeli? Günlük kalori alımının %7-10’u kadar doymuş yağ tüketimi önerilir. Ancak bu oran, kişisel sağlık durumuna ve diğer beslenme alışkanlıklarına göre değişebilir.
Özetle, doymuş yağlar tamamen kötü değildir. Ancak, dengeli ve kontrollü bir beslenme planında yer almalıdır. İşlenmiş gıdaları azaltıp, doğal kaynaklı doymuş yağları tercih etmek önemlidir. Herhangi bir diyet değişikliği yapmadan önce bir uzmana danışmak her zaman en doğru yaklaşım olacaktır.
Sonuç
Tereyağı, lezzetli ve besleyici bir besin olsa da, dengeli tüketilmesi önemlidir. Özellikle kalp sağlığı ve kolesterol seviyesi hakkında endişeleriniz varsa, doktorunuza ve diyetisyeninize danışarak tereyağı tüketiminizi değerlendirmeniz gerekmektedir. Çünkü kişiye özel bir yaklaşım benimsemek önemlidir.
Uzman Diyetisyen Zeynep Demirci
Paszczyk B. Cheese and Butter as a Source of Health-Promoting Fatty Acids in the Human Diet. Animals (Basel). 2022 Dec 5;12(23):3424. doi: 10.3390/ani12233424. PMID: 36496944; PMCID: PMC9741069.
Khaw KT, Sharp SJ, Finikarides L, Afzal I, Lentjes M, Luben R, Forouhi NG. Randomised trial of coconut oil, olive oil or butter on blood lipids and other cardiovascular risk factors in healthy men and women. BMJ Open. 2018 Mar 6;8(3):e020167. doi: 10.1136/bmjopen-2017-020167. PMID: 29511019; PMCID: PMC5855206.
Pimpin L, Wu JH, Haskelberg H, Del Gobbo L, Mozaffarian D. Is Butter Back? A Systematic Review and Meta-Analysis of Butter Consumption and Risk of Cardiovascular Disease, Diabetes, and Total Mortality. PLoS One. 2016 Jun 29;11(6):e0158118. doi: 10.1371/journal.pone.0158118. PMID: 27355649; PMCID: PMC4927102.
