Son yılların en çok konuşulan ve hakkında şehir efsaneleri üretilen maddelerinden biri gluten. Kimileri gluteni hayatından çıkardığında “yeniden doğduğunu”, kilo verdiğini, enerjisinin arttığını söyler. Kimileri içinse glutenden vazgeçmek popülerlikten ibaret. Peki, gluten gerçekten bir “zehir” mi? Yoksa bu durum biraz daha mı karmaşık?

“Glutensiz beslenmek çölyak hastalığının tek ilacıdır” bu doğru. Çölyak hastaları için ölümcül derecede tehlikelidir. Gluten, intoleransı olanlar yediğinde rahatsız eder. Fakat son zamanlarda hastalıkları ve hassasiyeti olan bireyler dışında görüyoruz ki, glutensiz beslenme moda haline geldi, doktor kontrolü veya tıbbi bir neden olmaksızın pek çok kişi bu diyeti uygulamaya başladı.

Kendi kendine glutensiz beslenen herkesin bu duruma dikkat etmesi gerekiyor. Yani, “gluteni kestim, rahatladım” diyenler için olası risklerini bilmek, sağlığımız için çok önemli.

Gluten Nedir?

Gluten, buğday, arpa, çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein grubudur. Bu protein, hamura esneklik, çiğnenebilir doku ve kabarabilme özelliği veren yapışkan maddeyi oluşturur. Ekmek, makarna, kek gibi birçok unlu mamulün temel bileşenidir. İşlenmiş gıdalarda da kıvam artırıcı veya tatlandırıcı olarak karşımıza çıkar.

Peki, Gluten Herkes İçin Zararlı mı?

Hayır, gluten herkes için zararlı değildir. Dünya nüfusunun büyük bir çoğunluğu gluteni sorunsuz bir şekilde tolere edebilir ve gluten içeren tam tahılların beslenme düzeninde önemli faydaları vardır (lif, B vitaminleri, mineraller gibi).

Özellikle genç yetişkinler arasında, glutensiz diyete başlamanın yaygın nedenlerinden biri de kilo verme isteği olarak öne çıkıyor. Ne var ki, glutensiz beslenmenin kilo yönetiminde gerçekten etkili olduğuna dair kanıtlar sınırlıdır.

Eğer teşhis edilmiş bir rahatsızlığınız yoksa ve gluteni kestikten sonra kendinizi daha iyi hissettiyseniz veya kilo verdiyseniz, bunun birkaç nedeni olabilir:

• İşlenmiş Gıda Tüketiminin Azalması: Gluten içeren birçok ürün (pastane ürünleri, fast food, paketli atıştırmalıklar) aynı zamanda yüksek şeker, sağlıksız yağlar ve katkı maddeleri içerir. Gluteni kesmek, genellikle bu sağlıksız yiyeceklerin de diyetten çıkarılması anlamına gelir ki bu da otomatik olarak kalori alımını azaltarak kilo kaybına yol açabilir ve genel olarak daha sağlıklı hissetmenizi sağlayabilir.
• Daha Bilinçli Beslenme: Glutensiz beslenmeye başladığınızda, gıda etiketlerini daha dikkatli okumaya, taze ve doğal ürünlere yönelmeye başlarsınız. Bu bilinçli yaklaşım, genel beslenme kalitenizi artırır.
• Psikolojik Etki (Plasebo): Bir besinden uzak durmanın faydalı olacağına dair güçlü bir inanç, bazen gerçekten olumlu etkiler yaratabilir.

Sonuç

Gluten, herkes için bir tehlike değildir. Eğer glutene karşı teşhisli hassasiyetiniz yoksa, gluteni diyetinizden tamamen çıkarmak gerekmez. Hatta bazı besin eksikliklerine neden olur. Unutmayın, her bireyin vücudu farklıdır.

Eğer gluten içeren besinler tükettikten sonra kendinizi kötü hissediyorsanız, ilk adımınız bir sağlık profesyoneline danışmak olmalıdır. Doğru bir teşhis, size özel en uygun beslenme planını belirlemenin anahtarıdır. Popüler diyetlerin aksine, bilimsel rehberlikle hareket etmek, uzun vadeli sağlığınız için en iyi yatırımdır.

Uzman Diyetisyen Zeynep Demirci Onkun

Borghini R, Spagnuolo A, Donato G, Borghini G. Gluten-Free Diet for Fashion or Necessity? Review with New Speculations on Irritable Bowel Syndrome-like Disorders. Nutrients. 2024 Dec 8;16(23):4236. doi: 10.3390/nu16234236. PMID: 39683629; PMCID: PMC11644447.

El Khoury D, Balfour-Ducharme S, Joye IJ. A Review on the Gluten-Free Diet: Technological and Nutritional Challenges. Nutrients. 2018 Oct 2;10(10):1410. doi: 10.3390/nu10101410. PMID: 30279384; PMCID: PMC6213115.